Sztambuch Kazimierza Lorenca kryje niezwykłe pamiątki sprzed lat

Między kartami dawnych albumów można odnaleźć nie tylko ślady przyjaźni, lecz także zasuszone rośliny, hafty czy fotografie. Takie przedmioty trafiały do sztambuchów: osobistych zbiorów wpisów pozostawianych przez znajomych właściciela. Bywały pamiątką ważnego wydarzenia albo świadectwem łączącej ludzi bliskości i zaufania.

Historia tego zwyczaju sięga XVI-wiecznych Niemiec, skąd rozprzestrzenił się na kolejne kraje europejskie. W Polsce stał się popularny od połowy XVIII wieku. Funkcjonował pod różnymi nazwami: obok sztambucha używano określeń imionnik, trwalnik, księga gości czy pamiętnik.

Najpierw takie zbiory prowadzili studenci. Z czasem dołączyli do nich uczeni oraz przedstawiciele elit, którzy chętnie zabiegali o ślady obecności osób znanych i poważanych. Szczególnie właścicielom z wyższych sfer zależało na tym, by wśród autorów wpisów znalazły się cenione osobistości.

Co umieszczano na kartach dawnych albumów?

Wpis do sztambucha wymagał staranności. Zarówno gospodarz albumu, jak i zaproszony autor traktowali tę formę kontaktu poważnie, dbając o oryginalność oraz odpowiedni poziom treści. Tradycja utrzymała się aż do schyłku XIX stulecia.

Na kartach pojawiały się utwory poetyckie, urywki literatury, przysłowia, sentencje i inne zapamiętane słowa. Ceniono również życzenia oraz teksty układane na poczekaniu. Istotnym elementem wpisu była dedykacja, która wskazywała jego adresata i nadawała mu osobisty charakter.

Rozkład stron często podporządkowywano czytelnemu porządkowi: tekst trafiał na prawą, a ilustracja na lewą. Nie zawsze jednak się go trzymano. W poszukiwaniu ciekawszego efektu łączono słowa z ozdobami, nierzadko wykonanymi własnoręcznie.

Z biegiem czasu albumy zyskiwały coraz bardziej materialny wymiar. Oprócz kwiatów, haftów i zdjęć przechowywano w nich pukle włosów oraz wycinki prasowe. Przykłady takich zapisów można poznać dzięki sztambuchowi Kazimierza Juliusza Lorenca, dostępnemu na miejscu w zbiorach Czytelni Głównej.

Źródło: facebook.com/biblioteka.sanok