Plac Świętego Michała

Plac Świętego Michała w Sanoku to jeden z tych zakątków, które łączą różne epoki historii miasta w jednym miejscu. Spacerując po tym niewielkim placu tuż obok rynku, można zobaczyć ślady średniowiecznej świątyni odwzorowane wprost w bruku, dziewiętnastowieczny kościół i współczesny pomnik. To miejsce, gdzie historia dosłownie leży pod stopami.

Plac znajduje się w samym centrum Sanoka, zaledwie kilkadziesiąt metrów od głównego rynku. Otaczają go zabytkowe kamienice, a dominuje nad nim neorománski kościół parafialny Przemienienia Pańskiego.

Historia placu – od gotyckiej świątyni do czasów współczesnych

Dawno temu, jeszcze w średniowieczu, stał tutaj gotycki kościół pod wezwaniem św. Michała Archanioła. Była to imponująca budowla ze strzelista, 60-metrową wieżą zwieńczoną dwunastometrową miedzianą figurą świętego z mieczem w dłoni. Kościół dominował nad całym miastem i otaczał go cmentarz oraz domy kościelne, a cała posesja była otoczona murem.

W 1782 roku świątynia spłonęła doszczętnie. Kilkadziesiąt lat później, w 1800 roku, kolegiata została zniesiona dekretem i zamieniona na parafię. Pozbawiony dochodów i kosztowności kościół popadał w ruinę. W 1804 roku, podczas oktawy Bożego Ciała, odłam ze szczytu wysokiej wieży spadł, przebijając sklepienie i oberwał mur na chórze, zatrzymując się dopiero w kryptach grzebalnych. To był koniec starej świątyni.

W czasach PRL plac nosił nazwę Placu Pokoju, a w jego centrum stał pomnik wdzięczności armii sowieckiej. Dopiero w 1990 roku, po demontażu pomnika, plac wrócił do swojej historycznej nazwy – Plac Świętego Michała.

Przez wieki plac zmieniał też swoje nazwy. Nazywano go Placem Mansjonarskim, Małym Rynkiem, a w okresie komunistycznym – Placem Pokoju. Historia nazewnictwa odzwierciedla burzliwe dzieje tego regionu.

Co zobaczyć na Placu Świętego Michała

Największą atrakcją placu jest jego nawierzchnia. Po długich badaniach archeologicznych przeprowadzonych w 2012 roku udało się ustalić dokładny kształt i lokalizację dawnego gotyckiego kościoła. Podczas rewitalizacji odwzorowano go wprost w bruku – można więc dosłownie przejść po obrysie średniowiecznej świątyni i zobaczyć, jak wielka była ta budowla.

Nad placem góruje kościół parafialny Przemienienia Pańskiego, wzniesiony w XIX wieku w stylu neorománskim. Budowla powstała na miejscu starej gotyckiej świątyni, która spłonęła ponad dwieście lat wcześniej. We wnętrzu kościoła znajduje się cenna płyta nagrobna starosty sanockiego Sebastiana Lubomirskiego z 1558 roku. Kościół wpisany jest zarówno do wojewódzkiego, jak i gminnego rejestru zabytków.

W listopadzie 2018 roku na placu stanął pomnik św. Michała Archanioła – pięciometrowa rzeźba odlana w brązie wraz z cokołem. Archanioł trzyma tarczę z łacińskim napisem „Quis ut Deus” (pol. „Któż jak Bóg”). Autorem projektu była Agnieszka Świerzowicz-Maślaniec i Marek Maślaniec. Pomnik nawiązuje do dawnej świetności tego miejsca i przypomina o gotyckiej świątyni, która kiedyś tu stała.

Zabytkowa zabudowa wokół placu

Plac otaczają historyczne kamienice i budynki, z których wiele wpisanych jest do rejestru zabytków. Przy numerze 6 stoi osiemnastowieczny dom mansjonarski – w czasach PRL nosił adres Plac Pokoju 5. To jeden z najstarszych budynków w tej części miasta.

Warto zwrócić uwagę na kamienicę pod numerem 3, położoną od strony północnej u zbiegu z ulicą Łazienną, oraz budynek pod numerem 5, usytuowany od strony północno-wschodniej przy ulicy Jana Grodka. Wszystkie te obiekty tworzą spójną architektonicznie całość.

We wschodniej części placu znajdował się kiedyś lokal cukierniczy zwyczajowo zwany „U Popka”, prowadzony przez Piotra Popka. Starsi mieszkańcy Sanoka do dziś wspominają to miejsce. W 1998 roku w tym budynku otwarto sklep obuwniczy.

Plac Świętego Michała był kiedyś miejscem handlu – na starych fotografiach widać cebularzy sprzedających swoje towary. W lewym górnym rogu znajdował się dom szewca oraz wejście do dzielnicy żydowskiej.

Lokalizacja i dojazd

Plac położony jest w samym sercu Sanoka, w dzielnicy Śródmieście. Wraz z kościołem parafialnym usytuowany jest tuż za kamienicami zabudowy przyrynkowej, przy głównej ulicy Jana Grodka, która prowadzi z rynku do drogi krajowej nr 84.

Dojazd jest bardzo prosty – wystarczy dojść z sanockiego rynku ulicą Jana Grodka i po kilkudziesięciu metrach znajduje się plac. Z parkingu przy rynku to zaledwie dwie minuty spacerem. Samo centrum Sanoka jest zwarte i można je zwiedzać pieszo.

Dla zmotoryzowanych: Sanok leży przy drodze krajowej nr 28 (Zator – Medyka) oraz nr 84 (Sanok – Przemyśl). Z Krakowa to około 200 km, z Rzeszowa około 80 km. W mieście jest kilka parkingów, najbliższy placu znajduje się przy rynku.

Dla kogo jest to miejsce

Plac Świętego Michała to przede wszystkim pozycja dla osób zainteresowanych historią i architekturą. Miłośnicy odkrywania lokalnych historii docenią nietypowe rozwiązanie z odwzorowaniem kształtu dawnego kościoła w nawierzchni – to coś, czego nie spotyka się na co dzień.

Miejsce sprawdzi się też jako punkt podczas spaceru po Sanoku. Miasto ma wiele do zaoferowania – od słynnego zamku z kolekcją ikon, przez skansen, po Muzeum Historyczne z galerią Zdzisława Beksińskiego. Plac Świętego Michała wpisuje się w trasę zwiedzania centrum i nie wymaga osobnej wyprawy.

Rodziny z dziećmi mogą tu przyjść podczas zwiedzania Sanoka, choć sam plac nie oferuje specjalnych atrakcji dla najmłodszych. To raczej miejsce do krótkiego postoju, zrobienia zdjęć i chwili refleksji nad historią.

Ile czasu poświęcić i co warto wiedzieć

Sam plac można obejrzeć w kilkanaście minut. Warto jednak wejść do kościoła Przemienienia Pańskiego i zobaczyć jego wnętrze oraz zabytkową płytę nagrobną. Jeśli ktoś interesuje się historią, można poświęcić więcej czasu na przyglądanie się detalom zabudowy i próbę wyobrażenia sobie, jak wyglądało to miejsce kilkaset lat temu.

Plac jest ogólnodostępny i można go zwiedzać o każdej porze. Kościół ma standardowe godziny otwarcia – najlepiej przyjść w godzinach przedpołudniowych lub popołudniowych, unikając czasu mszy świętych. Wstęp na plac jest bezpłatny, podobnie jak do kościoła.

Warto połączyć wizytę na placu z wizytą w pobliskim Muzeum Historycznym (czynne wt-nd 9:00-17:00, bilet normalny 20 zł, ulgowy 10 zł) lub wejściem na zamek sanocki (czynny wt-nd 9:00-17:00, bilet normalny 25 zł, ulgowy 15 zł). Samo centrum Sanoka to zwarta przestrzeń, którą można zwiedzić w ciągu 2-3 godzin.

Najlepszy czas na wizytę to dni powszednie, kiedy plac jest spokojniejszy. W weekendy bywa więcej turystów, choć Sanok nie jest przesadnie zatłoczony. Latem warto przyjść rano lub wieczorem, kiedy światło pięknie pada na fasadę kościoła i otaczające kamienice.