Cerkiew w Bereznicy Wyżnej

W niewielkiej wiosce Bereżnica Wyżna, schowanej u podnóża Markowskiej w dolinie potoku Bereźnica, stoi drewniana cerkiew św. Mikołaja Cudotwórcy z 1839 roku. To jeden z tych bieszczadzkich zabytków, który przetrwał burzliwe dzieje regionu i dziś funkcjonuje jako rzymskokatolicki kościół filialny pod wezwaniem Narodzenia Najświętszej Marii Panny. Dla miłośników drewnianej architektury sakralnej i historii Bieszczadów to miejsce warte zatrzymania się na dłużej.

Historia cerkwi w Bereżnicy Wyżnej

Sama wieś ma znacznie starszą metrykę niż obecna świątynia. Pierwsza wzmianka o Bereźnicy Wyżnej pochodzi z 1480 roku, a założono ją na prawie wołoskim. Co ciekawe, pierwszą cerkiew wybudowano tu już w 1515 roku, co świadczy o długiej tradycji religijnej tego miejsca.

Obecna cerkiew powstała w latach 1830-1839 (źródła podają różne daty) z fundacji Mikołaja Krajewskiego. Budowę wykonał miejscowy cieśla Jan Hnatkowski, który wzniósł ją w miejscu tej wcześniejszej, piętnastowiecznej świątyni. Pierwotnie cerkiew należała do parafii greckokatolickiej w Żernicy Wyżnej i służyła łemkowskiej ludności zamieszkującej te tereny.

W 1902 roku świątynia przeszła gruntowny remont, który zmienił jej pierwotną konstrukcję. Prawdziwy przełom nastąpił jednak po II wojnie światowej. W okresie wysiedleń ludności łemkowskiej w ramach akcji Wisła w 1947 roku, w budynku stacjonowało wojsko. Po przejęciu przez Kościół rzymskokatolicki cerkiew miała jeszcze jeden trudny moment – w 1961 roku została zamknięta przez Urząd do Spraw Wyznań w Rzeszowie. Dopiero w 1970 roku ponownie stała się miejscem kultu, tym razem jako kościół filialny parafii w Górzance.

W połowie XIX wieku właścicielem majątku w Bereźnicy był Zygmunt Kaczkowski – polski powieściopisarz tworzący w dobie romantyzmu. O jego bytności przypomina dziś obelisk z 1976 roku, ustawiony na górnym końcu wsi, skąd roztacza się przepiękna panorama na Bieszczady Wysokie z połoninami.

Architektura i wnętrze świątyni

Cerkiew w Bereżnicy Wyżnej to klasyczna świątynia orientowana, zbudowana w konstrukcji zrębowej. Jest dwudzielna, z babińcem wbudowanym w bryłę budowli – nie wyróżnia się więc jako oddzielna część od zewnątrz. Od strony zachodniej znajduje się przedsionek o konstrukcji słupowej.

Charakterystyczne jest to, że babiniec i nawa mają jednakową szerokość, co nadaje budowli harmonijnych proporcji. Prezbiterium jest nieco węższe, osadzone na planie prostokąta. Od północy przylega do niego zakrystia. Całość nakrywa czterospadowy, jednokalenicowy dach rozciągający się nad babińcem, nawą i prezbiterium.

Przed cerkwią, na jej osi, stoi drewniana dwukondygnacyjna dzwonnica o konstrukcji słupowej, nakryta dachem namiotowym. Wzniesiono ją w 1830 roku, a znajdujący się w niej dzwon pochodzi z 1868 roku. To jeden z nielicznych oryginalnych elementów wyposażenia, który przetrwał do dziś.

We wnętrzu zachował się ikonostas, choć niestety jest niekompletny i zmodyfikowany. Mimo to stanowi cenne świadectwo greckokatolickiej przeszłości świątyni i pozwala wyobrazić sobie, jak wyglądało to miejsce przed zmianą obrządku.

Co jeszcze warto zobaczyć w okolicy

Przy cerkwi znajduje się cmentarz cerkiewny, użytkowany do dziś, na którym spoczywają lokalni właściciele ziemscy. Nieopodal stoi murowana kaplica z początku XX wieku, ufundowana przez Wincentego Łęckiego.

Bereżnica Wyżna leży na wzniesieniu, a na jego wierzchołku, na końcu wsi, można podziwiać wspomnianą już panoramę Bieszczadów Wysokich z połoninami. To miejsce szczególnie fotogeniczne o wschodzie i zachodzie słońca, gdy światło maluje pasma górskie w ciepłych barwach.

Wieś jest dobrym punktem wypadowym do pieszych wędrówek. Stąd można wybrać się do Żernicy Wyżnej czy Górzanki, a pobliskie wzgórza oferują świetne widoki na okolicę. Bliskość Jeziora Solińskiego (zaledwie kilka kilometrów) sprawia, że można połączyć zwiedzanie zabytków z wypoczynkiem nad wodą.

Dla kogo to miejsce

Cerkiew w Bereżnicy Wyżnej to przede wszystkim pozycja obowiązkowa dla miłośników drewnianej architektury sakralnej i historii Bieszczadów. Warto tu zajrzeć, jeśli interesuje nas łemkowska przeszłość regionu i losy wysiedlonej ludności.

To również dobre miejsce dla osób szukających spokoju z dala od głównych szlaków turystycznych. Bereżnica Wyżna leży z boku od głównej drogi, co sprawia, że jest tu znacznie mniej ruchu niż w popularniejszych miejscowościach bieszczadzkich. Jednocześnie dobra lokalna szosa o przyzwoitej nawierzchni zapewnia wygodny dojazd.

Rodziny z dziećmi mogą połączyć krótkie zwiedzanie cerkwi z piknikiem na łonie natury i spacerami po okolicy. Nie jest to jednak miejsce z rozwiniętą infrastrukturą turystyczną – raczej przystanek na szlaku poznawania regionu niż cel sam w sobie na cały dzień.

Praktyczne informacje – dojazd i zwiedzanie

Bereżnica Wyżna znajduje się w województwie podkarpackim, w gminie Solina, około 6 km od miejscowości Berezka położonej na trasie Hoczew – Czarna. Jadąc od strony Hoczwi małą obwodnicą, w Berezce należy skręcić w prawo i jechać lokalną drogą w stronę wsi.

Cerkiew jest widoczna z drogi i łatwo ją znaleźć. Można zaparkować w pobliżu i obejść świątynię dookoła. Jako że obecnie funkcjonuje jako kościół filialny, warto pamiętać o szacunku dla miejsca kultu.

Wstęp do cerkwi jest bezpłatny. Nie ma określonych godzin zwiedzania – budynek jest zwykle zamknięty, można go podziwiać głównie z zewnątrz. Msze święte odbywają się tu okazjonalnie, zgodnie z kalendarzem parafii w Górzance. Jeśli zależy komuś na zobaczeniu wnętrza z ikonostasem, warto wcześniej skontaktować się z parafią i zapytać o możliwość zwiedzania.

Na samo obejrzenie cerkwi, dzwonnicy i cmentarza wystarczy 20-30 minut. Jeśli dołożymy spacer na koniec wsi do obelisku Kaczkowskiego i podziwianie panoramy, warto zarezerwować godzinę. Miejsce można łatwo połączyć z trasą zwiedzania innych bieszczadzkich cerkwi – w okolicy znajdują się podobne zabytki w Żernicy Wyżnej i innych wioskach.

Bereżnica Wyżna to wieś licząca około 230 mieszkańców, która w ostatnich latach staje się coraz bardziej popularna wśród turystów ceniących spokój i kontakt z naturą. Mieszkańcy oferują pokoje gościnne, domki campingowe i gospodarstwa agroturystyczne – to dobra baza wypadowa dla tych, którzy chcą poznać tę mniej uczęszczaną część Bieszczadów.

Najlepszy czas na wizytę

Cerkiew można odwiedzać przez cały rok, choć każda pora ma swój urok. Latem drewniana konstrukcja pięknie komponuje się z zielenią okolicznych wzgórz i drzew rosnących przy świątyni. Jesień maluje krajobraz w ciepłe barwy, które szczególnie ładnie wyglądają na tle szarych gontem pokrytych dachów.

Zima w Bieszczadach potrafi być surowa, ale ośnieżona cerkiew to widok wyjątkowy. Wiosną, gdy natura budzi się do życia, a turystów jest jeszcze niewielu, można cieszyć się spokojem i aurą tego miejsca bez pośpiechu.

Warto pamiętać, że drogi dojazdowe do Bereżnicy Wyżnej zimą mogą być trudne do przejazdu bez odpowiedniego przygotowania pojazdu. W sezonie letnim i we weekendy może być nieco więcej zwiedzających, choć i tak jest to miejsce zdecydowanie spokojniejsze niż główne atrakcje regionu.